Democratie is veelkleurig in Afrika

092f0203-242c-4356-b2bd-aa83061de56c

Eerst maar eens het slechte nieuws. Wereldwijd staan democratieën onder druk. Wanneer we de ‘democratie index’ van the Economist volgen -en dat doen we- dan zakten we vorig jaar zelfs van 20 ‘volledige democratieën’, naar 19 volledige democratieën. De democratie die uit de ere-liga valt, is nota bene het Amerika van president Trump. Ook daalt het democratisch gehalte van een aantal Oost-Europese landen en dat geldt natuurlijk ook voor het door oorlog en gewapende conflicten getroffen Midden-Oosten en Noord-Afrika.

Dan het goede nieuws: rond 1800 was geen enkel land democratisch. In 1940 telde de wereld negen democratieën. In 2016 waren 76 landen democratisch tegenover 51 autoritaire regimes. Daar tussenin bungelden 40 ‘hybride regimes’, die zowel kunnen evolueren richting democratie, maar ook af kunnen zakken naar een autoritair bestuur.

Ook in Afrika lijkt democratisering te stokken

Ook uit Afrika is er somber nieuws. De Afrikaanse democratische renaissance die inzette na de Koude Oorlog, lijkt te stokken. In de afgelopen tien jaar kwamen er in Sub-Sahara Afrika nog maar twéé democratieën bij -Ghana en Senegal-  terwijl één democratie -Benin- die status weer verloor. Met Zuid-Afrika, Namibië en Botswana, telt het continent ten zuiden van de Sahara niet meer dan vijf volwassen democratieën. De rest zijn hybride systemen en verschillende gradaties van autoritarisme.

En dan het opbeurende nieuws: honderden miljoenen Afrikanen zijn nu een heel stuk beter af dan in de jaren tachtig, toen dictaturen nog de norm waren. Vrijheid en democratie zijn de afgelopen decennia stevig gegroeid. Sinds de millenniumwisseling is het aantal ‘staatsgrepen van binnenuit’ fors gedaald. De meeste landen organiseren tegenwoordig verkiezingen en steeds vaker wordt de macht vreedzaam overgedragen. Een belangrijk voorbeeld is het immense en lange tijd dictatoriaal geregeerde Nigeria, waar de regering in 2015 de macht soepel overdroeg aan de oppositie. In 2016 vonden ook in Ghana en Zambia vrije en goed georganiseerde verkiezingen plaats.

Vijf varianten aan verkiezingen

En ook al lijkt het democratiseringsproces te stokken, wat zeker niet stokt is het verlangen van Afrikanen naar meer zeggenschap over hun regeringen. Wie wel eens in een Afrikaanse kroeg of shabeen rondhangt, weet hoe levend het politieke debat hier is. Bovendien verstedelijkt Afrika in hoog tempo en laten steeds meer Afrikanen zich via social media en een groeiend aantal televisiestations informeren over politieke situatie in hun land.

Op één land na -Eritrea- zeggen alle regeringsleiders verkiezingen te willen organiseren. In de komende maanden vinden in maar liefst vijf Afrikaanse landen verkiezingen plaats. Dat wil zeggen, in vier landen zullen er inderdaad verkiezingen zijn, één president probeert er nog onder uit te komen. De vijf landen tonen de veelkleurigheid van het democratische landschap in het huidige Afrika

Van Congo naar Liberia

  1. Congo: 16 jaar geleden kwam president Joseph Kabila aan de macht. Volgens zijn eigen grondwet had hij vorig jaar al op moeten stappen. Druk van binnenuit én buitenaf om dit jaar inderdaad verkiezingen uit te schrijven, verwerpt hij vooralsnog met het argument dat zijn land te arm is om dat te doen. Wanneer hij daarmee wegkomt, gaat Kabila definitief de geschiedenis in als een dictatoriale leider. En wat erger is: door zijn halsstarrige weigering om op te stappen, stort Kabila zijn immense land in een burgeroorlog.
  2. Rwanda: 23 jaar nadat president Paul Kagame een einde maakte aan de genocide op meer dan een half miljoen Tutsi, zou hij plaats moeten maken voor een opvolger. Maar dat is de even visionaire als autoritaire Kagame niet van plan. De verkiezingen in augustus zijn dan ook louter bedoeld om zijn macht van nieuwe legitimiteit te voorzien.
  3. Angola: 37 jaar is José Eduardo dos Santos president van het land. De voormalige warlord van de MPLA  – deVolksbeweging voor de Bevrijding van Angola- houdt er dit jaar wél mee op en schrijft keurig verkiezingen uit. Maar wie wint, lijkt al vast te staan: dat is de door Dos Santos aangewezen defensieminister João Lourenço. Daarmee blijft de macht in handen van de regerende MPLA.
  4. Kenia: 4 jaar geleden werd Uhuru Kenyatta president van Kenia, na een felle verkiezingsstrijd met zijn rivaal Raila Odinga. Dezelfde Odinga denkt Kenyatta ditmaal te verslaan. Of dat lukt is nog maar de vraag, want uit polls blijkt dat de meeste Kenianen de zittende president weten te waarderen. Maar wat de uitkomst ook zal zijn, maar weinigen verwachten een gewelddadige strijd zoals in 2007 toen rond de verkiezingen bijna 1000 mensen het leven verloren.
  5. Liberia: 12 jaar geleden werd Ellen Johnson Sirleaf de eerste vrouwelijke president van Afrika. Onder haar leiding werd het door oorlog verscheurde land een van de nieuwe toeristische attracties van Afrika. Komende maanden gaan heel verschillende politici de strijd om de macht aan, waaronder een voormalige krijgsheer en een voetbalster. Maar wie er ook zal winnen, Sirleaf heeft aangekondigd hoe dan ook het veld te ruimen, simpelweg omdat een president maar twéé keer zes jaar aan de macht mag zijn.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Spring naar de toolbar