Column: schoon water raakt niet op

Vandaag, 21 april, was de dag dat in Kaapstad geen druppel water meer uit de kraan zou komen. Was. Want nu het zo ver is, heeft niemand heeft het meer over ‘Day Zero’. Kaapstad loste zijn waterprobleem op. Dat dit gebeurde, lag voor de hand.

Door Marianne Lamers

Angst voor de laatste druppel in Kaapstad’ en ‘Kaapstad zet zich schrap voor Day Zero’. Media waarschuwden de laatste maanden voor chaos en rellen in de Zuid-Afrikaanse metropool. Want niets is ten slotte zo belangrijk als drinkwater. Nu het daadwerkelijk Day Zero is, horen we er ineens niets meer over. Locoburgemeester van Kaapstad Ian Neilson liet afgelopen week zelfs weten dat er sowieso nooit reden was voor paniek: ‘We zijn nooit zonder water komen te zitten en we zullen niet zonder water komen te zitten. Het is een kwestie van goed waterbeheer, het is geen kwestie van opraken.’

Paniek die uitbreekt over schaars wordend water; het is niet voor het eerst. Na een lange droogte (1998-2002) leek Israël aan de rand van een watercatastrofe. Met de smalle Jordaan als enige toevoer van schoon water voor zowel Israël, Jordanië als een deel van Syrië, zou de regio snel opdrogen. Over het laatste restje schoon water zou ongetwijfeld een oorlog uitbreken. Inmiddels voorspellen de Verenigde Naties dat rond 2050 het veranderde klimaat meer dan 5 miljard mensen in problemen zal brengen. Niet alleen drinkwater wordt schaars, ook het water voor industrie en landbouw raakt op. Dat alles kan volgens de VN leiden tot voedseltekorten, meer ziekten, een uitputting van natuurlijke bronnen en een daling van de bodem waardoor het risico op overstromingen toeneemt.

Nu kan niemand in de toekomst kijken, maar het is goed om te beseffen dat in Kaapstad en Israël de catastrofe werd afgeblazen. Grote watertekorten worden in de meeste gevallen voorkomen en dat geldt ook voor de daarbij horende conflicten. Bovendien doen we dat al duizenden jaren. Aaron Wolf, een Amerikaanse autoriteit op het gebied van water, stelt dat de gelopen 25 eeuwen maar amper oorlog werd gevoerd over water. Integendeel. Internationale waterconflicten worden in meer dan 97 procent van de gevallen vreedzaam opgelost. Waterschaarste, stelt Wolf, leidt eerder tot intensievere samenwerking dan tot conflicten: ‘Omdat we allemaal van dat water afhankelijk zijn brengt een tekort aan water mensen samen in één kamer.’

Geen interessanter land om dat mee te illustreren als Israël. Anno 2018 heeft niemand het er nog over droogte, want watercrisis is voorbij, al gebeurde dat niet vanzelf. Israël begon op grote schaal water te recyclen en bouwde zes grote ontziltingsinstallaties die zeewater omzetten in zoet water. Vandaag komt minder dan de helft van alle drinkwater in Israël uit natuurlijke bronnen.

Zonder nadelen is deze techniek natuurlijk niet: zeker ontzouting is duur en verbruikt veel energie. Maar het principe dat technologie na verloop van tijd beter en goedkoper wordt, gaat ook in het Midden-Oosten op. Israël is overigens niet het enige land dat de ontziltingstechniek heeft ontdekt: in Saoedi-Arabië komt inmiddels 70 procent van alle water uit ontzoutingsinstallaties en in Koeweit zelfs honderd procent. Volgens de ‘International Desalination Association’ draaien wereldwijd al meer dan 18.000 ontziltingsinstallaties.

Ontzilting en hergebruik van water zijn niet de enige methoden om waterschaarste te voorkomen. Besparing van schoon water is minstens zo effectief. Wederom in Israël, maar bijvoorbeeld ook in Australië –dat sinds 2000 kampt met forse watertekorten- reguleren boeren hun waterverbruik door zogenaamde druppelirrigatie. Via een stelsel van buizen en slangen brengen zij het water naar de wortels van de gewassen. Vergeleken met sproeien en vloeien gaat via druppelirrigatie nog maar weinig water verloren.

Kaapstad lost zijn watercrisis op vergelijkbare wijze op. De eerste maatregel was besparing. De overheid legde niet alleen restricties op aan het bedrijfsleven en irrigerende boeren. Vervolgens begonnen de vier miljoen bewoners ook op vrijwillige basis minder te gebruiken. Aaron Wolf’s stelling dat watertekorten mensen eerder samenbrengt, ging ook hier op. In Kaapstad lieten de bewoners het algemene belang voorgaan op dat van henzelf. Kaapstad gebruikte aan het begin van de crisis in 2015 nog 1,2 miljard liter water per dag, inmiddels is het 510 miljoen liter.

De volgende maatregel is het produceren van schoon water via recycling en ontzouting. Om de dure technologie te kopen is de waterprijs tijdelijk met 27 procent verhoogd. Daarmee zal niet alleen voldoende schoon water worden geproduceerd, waarschijnlijk zal de prijs er ook weer door dalen.

En zo is het ook nog maar de vraag of de VN gelijk krijgt met haar vrees dat over 30 jaar vijf miljard mensen verstoken zijn van schoon water. Alles is mogelijk. Maar het beste wat je doorgaans kunt zeggen over apocalyptische voorspellingen, is dat ze ons motiveren om ze op tijd te voorkomen.