Column: we hebben ook slecht nieuws nodig

Hans Beerends was medeoprichter en coördinator van de Nederlandse Wereldwinkels. Hij schreef zeven boeken over ontwikkelingssamenwerking en geldt als nestor van veel jonge idealisten. Hij is fan van World’s Best News, maar heeft ook zijn bedenkingen. Sussen we ons zelf niet slaap met al te veel nieuws over bemoedigende ontwikkelingen?

De kranten staan dagelijks vol met slecht nieuws. ‘Worst News’. Dat is verontrustend, maar achter al dat slechte nieuws verschuilt zich natuurlijke een enorme hoeveelheid bemoedigende feiten. ‘Best News’. Ga maar na: Een bericht over een vrouw die haar pasgeboren baby drie hoog het raam uitgooit, is duidelijk slecht nieuws. Tegelijkertijd halen miljarden vrouwen het niet in hun hoofd om hun kind uit het raam te gooien. Slecht nieuws op de voorpagina geeft aan dat er iets gebeurt wat in strijd is met de normale gang van zaken en juist die normale gang van zaken valt doorgaans onder goed nieuws.

Wake-up call

Volgens World’s Best News horen te weinig mensen achter het slechte nieuws ook genoeg over de gigantische hoeveelheid goed nieuws. Soms is dat maar goed ook. Slecht nieuws werkt namelijk als een wake-up call. Via demonstraties, binnen- en buitenparlementaire acties, lobbycampagnes en diepgaand journalistiek onderzoek, binden we immers de strijd aan met de oorzaken van het slechte nieuws. Daarom zijn actievoerende wereldverbeteraars vaak de laatsten die organisaties als ‘World’s Best News’ verwelkomen. Na de overwinning op het ene probleem, is er altijd weer een ander probleem dat bestreden moet worden. En zonder wake-up calls komt niemand overeind.Die voortdurende strijd is natuurlijk een goede zaak, maar de wereldverbeteraars misgunnen zich zo wel de vreugde van de overwinning en de zegening van de vooruitgang.

Bovendien geven zegeningen de burger moed. Wellicht hebben hardcore activisten niet zoveel behoefte aan die moed, maar dat geldt niet voor die wijde kring van sympathisanten en mensen van goede wil die meewerken aan het verbeteren van onze wereld. Mensen die reikhalzend uitzien naar bemoediging en vooruitgang. Voor hen en eigenlijk ook voor veel activisten geldt: zonder regelmatig te proeven aan deze zegeningen loert het gevaar van desillusie en de apathie. World’s Best News voorziet in die lacune. Met tal van data uit gedegen bronnen laat WBN zien dat inzet en activisme wel degelijk succes heeft.

Beren op de weg

Dat veel mensen het nieuws van de vooruitgang niet zien, en daar zelfs geen weet van hebben, vindt voor een deel zijn oorzaak in de overvloedige aandacht van de media voor slecht nieuws. Maar er zijn meer oorzaken. De vorig jaar overleden Zweedse statisticus Hans Rosling gaf aan we ons vastklampen aan slecht nieuws omdat dit een oerinstinct is, dat in onze genen is vastgelegd. In een wereld waar het gevaar van roofdieren, natuurrampen, misoogsten en andere ellende dagelijkse kost was, bleek het inderdaad verstandig om het slechte nieuws heel serieus te nemen. Máár, zegt Rosling, dat oerinstinct zouden we ondertussen wel wat meer los kunnen laten.

Het tegenovergestelde klopt echter ook. Uit zelfbescherming kun je ook té lichtzinnig omgaan met slecht nieuws. Wanneer het gevaar te dichtbij komt, willen mensen gerust worden gesteld. Wellicht is dit ook een in onze genen verankerd oerinstinct. ‘Milieu en klimaatproblemen zijn slechts een Chinees complot’, zegt Donald Trump dan. En onze PVV noemt klimaatverandering een links complot. Veel mensen laten zich maar wat graag door deze uitspraken geruststellen. Het meest beroemde voorbeeld van zo’n onterechte geruststelling, is een uitspraak in 1936 van minsterpresident Colijn. In een radiotoespraak als reactie op de bezetting van het Rijnland door Nazi-Duitsland, relativeerde hij deze agressie met de gevleugelde woorden ‘landgenoten ik raad U aan rustig te gaan slapen’. Drie jaar later begon de Tweede Wereldoorlog .

Gezonde roker

Zelf heb ik me in de jaren zestig ook laten geruststellen. Het was de tijd dat ik rookte, net als iedereen, en waarin Dr. Meinsma begon te waarschuwen voor longkanker. De tabaksindustrie reageerde als door een adder gestoken. Ze lanceerde het ene na het andere tegenbericht waaruit zou blijken dat longkanker niets met roken te maken had. Ik werkte op dat moment bij de Gemeente Amsterdam en elke mededeling dat het met roken wel meeviel, kreeg een ereplaats op het prikbord. Alle rokers koesterden deze geruststellende mededelingen.

Geruststelling en wake-up calls, genen, oerinstincten, weten en niet weten of niet willen weten, sensatieberichten en nepnieuws; tussen al die uitdagingen en valkuilen door moet World’s Best News laveren en dat lukt ze nog ook .

WBN-Ambassadeur Charles Groenhuijsen, gepokt en gemazeld journalist, schudt in zijn boek ‘Optimisten hebben de hele wereld ‘ honderden pagina’s aan bemoedigend nieuws uit zijn mouw. Dat doet ook Ralf Bodelier, begenadigd journalist en daarboven ook theoloog. Nou ja: als er één wetenschap is die probleemloos Worst- en Best News in één verhaal weet te persen dan is het wel de theologie. Lang leve World’s Best News.

hansbeerends@planet.nl