De natuur laat zich niet wegjagen

Natuurliefhebber en lezer? Stop deze zomer het boek ‘Darwin in de stad’ van evolutiebioloog Menno Schilthuizen in je koffer. Een aanrader voor iedereen die weer eens wat goed nieuws over de natuur wil horen.

Door Marga van Zundert

Waar evolutiebioloog en schrijver Menno Schilthuizen ooit in mierennesten wroette, staat nu een vinexwijk. Bos, weiland en slootjes maakten plaats voor asfalt, baksteen en beton. Schilthuizen bezag het met tranen in de ogen. Maar als evolutiebioloog bestudeert hij nu de natuur in die nieuwe ‘betonnen’ omgeving.

Want de natuur laat zich nooit echt wegjagen, ontdekte Schilthuizen. Planten en beesten veroveren steden in rap tempo. In metrogangen vliegt een nieuw soort muggen, valken wisselen rotswanden in voor torenflats en mussen wippen even vrolijk tjilpend door een metalen fietsenstalling als door het doornig struikgewas. Spinnen spinnen hun webben nu voor straatlantaarns en roodmussen verzamelen sigarettenpeuken om hun nesten vrij te houden van mijten.

Boze collega’s

‘Terwijl wij ons allemaal blindstaren op die snel slinkende snippers ongestoorde natuur, zijn achter onze rug compleet nieuwe ecosystemen beginnen te evolueren’, stelt Schilthuizen, ‘nota bene precies in die steden waarvoor we onze natuurvorsersneuzen ophaalden.’ Zijn bewondering voor stadsnatuur leverde Schilthuizen menig boze mail op van collega-biologen en de milieubeweging. Want maakt hij zo niet de weg vrij voor de bulldozers? Wie zijn boek leest, weet beter. Schilthuizen blijft ook een liefhebber van ongerepte natuur. Alleen al omdat de flora en fauna die onze steden koloniseren uit die ongerepte natuur komen.

Als jongetje was Schilhuizen een ijverige vogelaar en verzamelde kevers. Hij dwaalde eindeloos door de polders rondom Midden-Delfland. Zijn keververzameling groeide hard, maar hoe meer soorten hij opprikte, hoe langer de zoektocht naar een nieuwe soort. Met de ontdekking van de myrmecofielen, schoot het weer op. Deze kevers ‘vermommen’ zich met een geurtje zodat ze kunnen leven in mierennesten. De mieren herkennen ze niet als indringer en zo vinden ze hun weg naar de provisie- of afvalkamer waar het als kever goed toeven is.

Mensenmierenhoop

Net als de mier schept de mens een eigen wereld: de stad. Een wereld die wordt gezien als het tegenovergestelde van de natuur, maar die er in Schilthuizens visie ook een creatie van is: een mensenmierenhoop. Een nieuwe wereld die de natuur kansen biedt, meer zelfs dan de ‘obsessief gemanicuurde weilanden en plantages’ die de moderne landbouw creëerde. De stad huist nu vaak meer soorten dan in de landerijen eromheen. Zo bieden stedelingen asiel aan wilde planten en dieren die ‘vervolgd en vogelvrij verklaard zijn op het platteland’. De grote stad biedt immers warmte, voedsel en onderdak. Overigens ook voor minder gewenste fauna zoals de bedwants, hoofdluis en zilvervisjes.

Snelkookpan

Het boeiende aan stadsnatuur is voor Schilthuizen vooral dat ze volop in evolutie is. Een achtertuin, perk of park is vaak een evolutionaire snelkookpan. Stadvogels zingen steeds hoger en vroeger om boven het stadslawaai uit gehoord te worden. Vogels leren dat auto’s harde noten kunnen kraken als je die op de weg legt. Allemaal waarnemingen die volgden op de eerste ontdekking van stadsevolutie: Britse peper-en-zoutvlinders die donkerder kleurden na de industrialisatie. Op zwartgeblakerde bomen en muren vallen ze zo minder op voor vogels op zoek naar een lekker hapje. Die vlinders veranderden overigens weer even snel terug toen de luchtvervuiling afnam door schoorsteenfilters en de opkomst van centrale verwarming in plaats van kolenkachels.

Schilthuizen loodst je door de nieuwe natuur als je favoriete middelbare schooldocent. Die ene wat typische leraar waarbij je zelden het boek opensloeg. Die vertelde met handen en voeten en verrassende zijpaadjes koos, die je meenam op excursie en met zo’n aanstekelijk enthousiasme sprak dat een les nooit saai werd. ‘Darwin in de stad’ is een bundel spannende verhalen die op het eind ook een doortimmerde les in de evolutiebiologie blijkt te zijn. Een aanrader voor iedereen die weer eens wat goed nieuws over de natuur wil horen.

Terug naar de vorige pagina

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten