Democratie in gevaar, of toch niet?

Wereldwijd staan democratieën onder druk, of valt het toch mee? Er bestaat nogal wat discussie over de staat van de democratie. Wanneer we de ‘democratie index’ van the Economist volgen, is de daling ronduit ‘verontrustend’; we zakten vorig jaar zelfs van twintig ‘volledige democratieën’ naar negentien.

Door Marianne Lamers

Dat is maar liefst een daling van vijf procent van de wereldbevolking. De democratie die uit de ere-liga valt, is nota bene het Amerika van president Trump. Ook daalt het democratisch gehalte van een aantal Oost-Europese landen. En dat geldt natuurlijk al helemaal voor het door oorlog en gewapende conflicten getroffen Midden-Oosten en Noord-Afrika.

Net als The Economist vindt ook de Amerikaanse denktank Freedom House dat de democratie onder druk staat. Volgens Freedom House stokte twaalf jaar geleden het wereldwijde democratiseringsproces en vandaag zijn niet meer dan 45 procent van alle landen democratisch te noemen. The Economist hanteert overigens hetzelfde percentage, variërend van ‘volledige’ democratieën tot ‘gebrekkige’ democratieën. Deze laatsten scoren minder goed op één van de zestig indicatoren die The Economist gebruikt.

‘Postwar high’

Maar The Economist en Freedom House zijn niet de enige denktanks die zich bekommeren om het democratisch gehalte van de wereld. Dat doet ook het Amerikaanse onderzoeksinstituut Pew Research. En Pew is heel wat optimistischer.

Volgens het onderzoeksinstituut waren er nooit eerder in de geschiedenis van de mensheid zoveel landen democratisch. En, omgekeerd, nooit eerder in de geschiedenis waren er zo weinig autoritaire landen. Volgens recent onderzoek van Pew zijn tegenwoordig bijna zes op de tien landen democratisch. Bovendien, zo blijkt uit een enquête die Pew hield onder de bevolking van 38 landen, is het draagvlak voor democratie nog steeds groot. Een  meerderheid van alle ondervraagden vond democratie de beste manier om hun land te besturen.

Eind 2016, zo constateert Pew Research, waren 97 van de 167 landen (58 procent) een democratie. Slechts 21 landen (13 procent) waren autocratieën, het laagste percentage sinds de Tweede Tweede Wereldoorlog gemeten is. De rest (26 procent) had elementen in zich van zowel een democratie als een autocratie.

Percentage van landen onder een autocratisch (geel), democratisch (blauw) of gemengd (grijs) regime 1946-2016. Bron: Pew Research Center

Percentage van landen onder een autocratisch (geel), democratisch (blauw) of gemengd (grijs) regime 1946-2016. Bron: Pew Research Center

Verschillende indicatoren

Maar hoe komt Pew Research nu tot zulke andere cijfers dan The Economist of Freedom House? Volgens die laatste twee is 45 procent van alle landen democratisch, Pew zegt aan te kunnen tonen dat zes op de tien dat is. Dat komt vooral door de verschillende indicatoren die zij gebruiken.

Baseert Freedom House zich vooral op politieke en burgerrechten, de index van The Economist bestaat uit zestig indicatoren die weer zijn onderverdeeld in vijf categorieën; het verkiezingsproces en hoeveel partijen mee mogen doen, functioneren van de overheid, politieke participatie, democratische politieke cultuur en burgerlijke vrijheden.

Pew Research gebruikt de ‘Polity IV dataset van het Center for Systemic Peace’, waarmee wordt geanalyseerd hoe politiek gezag wordt verkregen en gebruikt. Polity werkt met zes sleutelfactoren, van de mogelijkheid tot politieke participatie tot waar de grenzen liggen voor de regeringsleider.

Pew: meer democratieën sinds jaren ‘70

Elk land wordt door Pew beoordeeld aan de hand van een schaal die gaat van +10 (‘geconsolideerde democratie’) tot -10 (‘erfelijke monarchie’). Alle landen die scoren tussen +6 en +10 gelden als democratieën, die van -6 tot -10 als autocratieën. En alles daar tussenin geldt dan als ‘gemengd’.

In grote lijnen, zegt Pew Research, volgt het aantal democratieën in de wereld sinds het midden van de jaren zeventig een stijgende lijn. In 1977 kwalificeerden slechts 35 van de 143 landen (24 procent) zich als democratieën, terwijl 89 (62 procent) werden geclassificeerd als autocratieën. De democratie verspreidde zich nog sneller toen de Sovjet-Unie eind jaren tachtig instortte. Slechts vijftien van de 72 landen die in 1988 als autocratieën werden beoordeeld, waren dat in 2016 nog steeds; 25 landen waren veranderd in een democratie.

Vooruitgang

Welke bron je ook volgt, The Economist, Freedom House of Pew, als je uitzoomt, laten ze alle drie een vooruitgang zien als het gaat over het aantal democratieën in de wereld. Was in 1977 slechts een kwart van alle landen een democratie, nu ligt dat, ook volgens de critici, rond de vijftig procent. En werd 62 procent van alle landen in 1977 nog geregeerd door dictators, anno 2018 is dat aantal gedaald tot een derde van alle landen in de wereld (volgens Pew is dat slechts 13 procent). Er valt anno 2018 nog heel wat aan te merken op de staat van de democratie, maar laten we vooral ook niet vergeten welke vooruitgang we tot nu toe hebben geboekt.

De groei van de democratie in de laatste vier decennia. Bron: Pew Research Center

De groei van de democratie in de laatste vier decennia. Bron: Pew Research Center

Terug naar de vorige pagina

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten