Hierom bruisen mensenrechten als nooit tevoren

article_sikkink_library_800x800

Mensenrechten staan onder druk; in aanloop naar de Dag van de Mensenrechten op 10 december horen we het weer regelmatig. Overal ter wereld zijn mensen op de vlucht voor dictatoriale regimes, Guantánamo is nog steeds open en de idealen van de Arabische lente zouden verpletterd zijn. In haar nieuwe boek ‘Bewijs voor hoop’ laat mensenrechtendeskundige Kathryn Sikkink echter een ander geluid horen.

Enorm effectief

Mensenrechten, zo concludeert de Amerikaanse hoogleraar die verbonden is aan de Harvard Universiteit, bruisen als nooit te voren. Op basis van tientallen jaren van onderzoek en veldwerk toont Sikkink aan dat dingen weliswaar langzaam veranderen, maar dat de mensenrechtenbeweging op de lange termijn enorm effectief is geweest in het verbeteren van het welzijn van mensen wereldwijd. Wij legden haar een aantal vragen voor.

Waarom is er zoveel pessimisme als het gaat over mensenrechten?

‘Veel mensen geloven dat er meer rechten van mensen worden geschonden dan ooit tevoren. De media en mensenrechtenorganisaties hebben onze aandacht gevestigd op een steeds groter aantal schendingen van rechten overal ter wereld. Dit heeft ertoe geleid dat mensen meer dan ooit tevoren geven om mensenrechtenschendingen. Dit is één van de successen van de mensenrechtenbeweging, die er tegelijkertijd – misschien onbedoeld – toe heeft geleid dat mensen denken dat er geen vooruitgang is op dit gebied.’

Steeds minder doodstraf

Sikkink toont onder meer aan dat genocide en geweld tegen burgers in de loop van de tijd zijn afgenomen, terwijl de toegang tot gezondheidszorg en onderwijs juist enorm is toegenomen.

Op welk gebied hebben we volgens u de grootste vooruitgang geboekt?

‘Dat is moeilijk kiezen: er is op zoveel terreinen zo veel verbeterd. Er worden veel minder burgers gedood in oorlogen of door terreur dan een paar decennia geleden, de doodstraf wordt veel minder vaak uitgevoerd, er is minder armoede, minder kindersterfte, een hogere levensverwachting, er is meer gendergelijkheid, meer rechten voor lgbt’s (lesbians, gays, bisexuals en transgenders) en voor mensen met een handicap. Als ik er echt één zou moeten kiezen, dan zouden dat de vrouwenrechten zijn, omdat ik op dat gebied in mijn eigen leven zoveel ten positieve heb zien veranderen.’

Verschillende maatstaven

Het optimistische verhaal van Kathryn Sikkink staat vaak haaks op alarmerende geluiden van mensenorganisaties. Terwijl Sikkink aan de hand van feiten en cijfers laat zien dat het steeds beter gaat met de mensenrechten, beweren mensenrechtenactivisten – ook aan de hand van cijfers – dat het juist helemaal niet goed gaat.

Waar zit hem het verschil precies in?

‘Wetenschappers en activisten gebruiken verschillende soorten vergelijkingen om de effectiviteit te meten. Sociaal wetenschappers zoals ik vergelijken de situatie van nu met data uit het verleden. Activisten vergelijken het met de ideale situatie. Als je het effect van het Internationaal Strafhof vergelijkt met het ideaal van rechtvaardigheid, dan is je oordeel veel negatiever dan wanneer je de wereld mét een Internationaal Strafhof vergelijkt met de wereld vóór 1998, toen een dergelijke rechtbank niet bestond. Op deze manier kan je tot heel verschillende conclusies komen over de legitimiteit van het strafhof of de effectiviteit van mensenrechten.’

De diverse oorsprong van mensenrechten

U besteedt een groot deel van uw boek aan het bewijzen van de grote rol die het ‘Zuiden’ heeft gespeeld bij het tot stand komen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, die in 1948 door de Verenigde Naties werd aangenomen. Waarom?

‘Er zijn critici die beweren dat wetgeving rondom mensenrechten onrechtmatig is, omdat deze is opgelegd door het rijke Noorden. Maar ideeën over mensenrechten zijn niet enkel ontstaan in Noord-Amerika en Europa. Vanaf de jaren veertig van de vorige eeuw waren Latijns-Amerikaanse leiders en activisten al vroege pleitbezorgers van de internationale bescherming van de mensenrechten. Het is ontwikkelingslanden dus niet opgelegd. Ze speelden een heel belangrijke rol bij het opzetten van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Als we begrijpen dat de oorsprong van mensenrechten heel divers is, geloven we hopelijk ook meer in een veelbelovende toekomst voor mensenrechten.’

Hoe komt het dat de mensenrechtenbeweging zo veel heeft bereikt?

‘Mensenrechten komen niet zomaar uit de lucht vallen. Overal ter wereld zijn ze ontstaan als het resultaat van een harde strijd, nergens werd het burgers op een presenteerblaadje aangeboden. Mensenrechtenactivisten verliezen altijd een paar keer voordat ze een overwinning behalen. En zelfs als ze die hebben behaald, weten ze dat de strijd nog niet over is. Mensenrechten blijven alleen het machtige instrument dat ze nu zijn, als we waakzaam zijn en ons blijven inzetten om deze te beschermen.’

Machtige instrumenten

Uiteraard ziet de hoogleraar ook nog ‘voldoende uitdagingen’ als het gaat om mensenrechten die wereldwijd nog steeds worden geschonden. Ze benadrukt echter dat we vooral moeten blijven kijken naar alle wetten en verdragen die regeringen wereldwijd door de jaren heen hebben aangenomen. Voor mensenrechtenactivisten zijn deze wetten en verdragen nu machtige instrumenten geworden.

Waarom is het zo belangrijk om naar de vooruitgang te kijken die we op dit gebied hebben bereikt?

‘Sommigen vrezen mensen te positief en zelfvoldaan worden als ze toegeven dat er vooruitgang is geboekt. Ze vrezen dat mensen zich dan terugtrekken. Maar overmatig pessimisme kan nog vernietigender zijn. Pessimisme en woede alléén zijn niet voldoende om jezelf gemotiveerd te houden: je moet ook hoop hebben en geloven dat je een verschil kunt maken. Veel mensenrechtenactivisten lijden aan depressies en zelfs PTSS. Een reden hiervoor is hun eigen negatieve beeld van mensenrechten. Maar het belangrijkste is dat mijn visie is gebaseerd op de beste empirische gegevens die ik kan vinden. Ik geloof dat het eenvoudigweg een nauwkeuriger beeld is van de veranderingen die de laatste decennia hebben plaatsgevonden. De pessimistische benadering van sommige wetenschappers en activisten noem ik ook wel eens de ‘vergelijking met het ideaal’: we vergelijken onze huidige situatie niet met het verleden, maar met een ingebeelde ideale wereld, en dus schieten we altijd tekort.’

 

Wil je meer lezen? Hier een greep uit de artikelen die we het afgelopen jaar over mensenrechten hebben geschreven:

93 miljoen minder kinderen aan het werk

Acceptatie van homo’s veel hoger dan we denken

Idioot laag, hoopgevend hoog: vrouwen in parlementen

Historische stappen in strijd tegen kindhuwelijk

Forse stap vrouwenrechten in Arabische wereld

Facebookcampagne hekelt verplichte hoofddoek Iran

Goed nieuws van Amnesty International

Pakistan reikt eerste genderneutrale paspoort uit

Democratie is veelkleurig in Afrika

Meisjesbesnijdenis: een veranderbare traditie

Een derde minder kinderarbeid wereldwijd

Gelukkig homo in Europa

Minder pogingen tot zelfmoord door homohuwelijk

Miljoenen meisjes mogen weer leven

Tijd voor feest op de Dag van de Mensenrechten

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Spring naar de toolbar