Waarom waterschaarste eerder tot samenwerking leidt dan tot conflicten

Waterschaarste, het zou voer zijn voor conflicten, roepen journalisten al jaren. Het is zelfs, menen het World Economic Forum en de Wereldbank, de belangrijkste reden voor toekomstige conflicten. Aaron Wolf, een autoriteit op het gebied van water, denkt daar anders over.

Door Marianne Lamers

Een mooie vrouw kijkt indringend naar de camera. Ze zegt iets over jaren van droogte, over de dalende waterstanden in het zoetwatermeer van Galilea. Ineens begint haar huid te kraken en te barsten. Bij de mannen en vrouwen die na haar aan het woord komen, gebeurt hetzelfde. Het filmpje is een reclame die in 2009 regelmatig werd uitgezonden in Israël. De reeks mannen en vrouwen blijken bekende Israëliërs te zijn. Hun huid barst door het gebrek aan vocht, net zoals hun land.

Watercrisis overwonnen

Nog maar tien jaar geleden werd gewaarschuwd dat Israël ‘aan de rand van een watercatastrofe’ zou staan; dat het land binnen een aantal jaar zou opdrogen; dat de volgende oorlog in het Midden–Oosten over water zou gaan. Maar de watercrisis is voorbij. Tweederde van al het water in Israël komt nu uit het ontzilten van zeewater en recyclen van afvalwater. Technologie redde het land uit de crisis.

Samenwerking

Journalisten en regeringsleiders roepen al jaren dat waterschaarste in regio’s als het Midden-Oosten conflicten zou voeden. Aaron Wolf is een andere mening toegedaan. Hij is professor geografie aan de Oregon State University en momenteel gastonderzoeker in Delft, aan het IHE, het Institute for Water Education. Wolf schreef eerder het boek The spirit of dialogue (De kracht van de dialoog) waarin hij aantoonde dat internationale conflicten over water in meer dan 97% van de gevallen vreedzaam worden opgelost. Waterschaarste, zo beargumenteert Wolf, leidt eerder tot intensievere samenwerking dan tot conflicten.

Maar vroeger was water toch wél een belangrijk oorzaak van conflict?

‘Wij keken over een periode van zestig jaar naar water dat door verschillende landen loopt en vonden vrijwel geen gewelddadig conflict. Wel zagen we veel politieke spanningen, maar die werden in de meeste gevallen vreedzaam opgelost. Van de 1600 gevallen die we onderzochten, ontaarden er 27 in geweld.’

Aantal gebeurtenissen rond ‘basins at risk’ (waterbekkens waar conflicterende belangen mee gemoeid zouden kunnen zijn). Rood stelt de toenemende conflicten voor, blauw de toenemende samenwerking. Bron: Aaron Wolf e.a.

Hoe kan het dat onze perceptie zo afwijkt van de werkelijkheid?

‘Journalisten hebben het graag over dreigende wateroorlogen, zelfs als ze weten dat het anders ligt. Maar er is gewoon te veel bewijs dat potentiële conflicten in veruit de meeste gevallen vreedzaam worden opgelost. Politici gebruiken het ook voor eigen gebruik; het is blijkbaar makkelijker om mensen over een buurland wantrouwen aan te praten  dan te spreken over oplossingen.

Bij een boodschap die dichter bij de realiteit ligt, kan veel gewonnen worden. Als de bevolking in Ethiopië, Soedan en Egypte –drie landen die de Nijl niet altijd even graag willen delen– zou begrijpen hoeveel er te winnen valt door samenwerking op het gebied van water, dan zullen ze hun regering ook eerder steunen om op dat vlak risico te nemen. Bovendien komen die landen dan ook eerder tot een oplossing .’

Hoe kan het dat waterschaarste eerder leidt tot intensievere samenwerking dan tot conflicten?

‘In regio’s waar waterschaarste heerst, zijn mensen vaak het meest coöperatief, omdat schaarste mensen juist dwingt om afspraken te maken. Dezelfde emotie die gepaard gaat met intense politieke spanningen, bevat gek genoeg ook alle ingrediënten voor een goede samenwerking. De spanningen die er momenteel zijn over  bijvoorbeeld de Nijl, de Mekong en het Aralmeer, leveren ook internationale aandacht, middelen en politieke wil op. Wanneer je kijkt naar vergelijkbare gevallen door de jaren heen, dan zie je dat die vaak leiden tot een dialoog en tot verdragen die enorm veerkrachtig blijken te zijn.’

Dat betekent dat er ook in het verleden maar amper wateroorlogen werden gevoerd?

‘Er is sinds 2500 voor Christus geen oorlog tussen staten in het bijzonder over water geweest. Verder zie ik dat er steeds meer aandacht komt voor waterdiplomatie. Landen als Nederland, Zweden en Zwitserland nemen hier de leiding en helpen andere landen om een dialoog aan te gaan over conflicten die spelen over water, om verdragen te ontwikkelen en betere overeenkomsten te sluiten. Tegelijkertijd zie ik ook de druk op het water toenemen en daarmee het risico op conflicten. Maar ik ben een overtuigde optimist; een tekort aan water brengt mensen samen in één kamer, omdat we er allemaal van afhankelijk zijn.’

Terug naar de vorige pagina

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten